وضو جبیره چگونه است + نیت وضو جبیره چگونه است
وضو جبیره چگونه است؟
گاهی زخم، شکستگی یا پانسمان روی یکی از اعضای وضو قرار می گیرد و رساندن آب به پوست ممکن نیست یا برای بیمار ضرر دارد. در این وضعیت فقه شیعه یک راه حل مشخص دارد که وضو جبیره ای نام دارد. در این مقاله به ترتیب توضیح می دهیم وضو جبیره چگونه است، نیت وضو جبیره چگونه است و در موارد خاصی مثل پوشیده شدن کل صورت، تاتوی ابرو، عمل بینی، کاشت ناخن و لاک چه باید کرد.
جبیره یعنی چه؟
به هر چیزی که با آن زخم یا عضو شکسته را می بندند، مانند پارچه، باند، گچ و پانسمان، و همچنین دارو یا مرهمی که روی زخم می گذارند، جبیره گفته می شود. وضویی که در چنین شرایطی انجام می شود «وضو جبیره ای» نام دارد. گفته اند یکی از دلایل این نام آن است که وضو گیرنده به جای شستن، دست تر را روی جبیره می کشد.
وضو جبیره ای جایگزین وضوی معمولی در شرایط ناچاری است و صحت نماز و دیگر عبادات مشروط به طهارت را حفظ می کند.
چه زمانی وضو جبیره ای لازم است؟
بر پایه رساله آیت الله سیستانی، چند حالت داریم:
- زخم یا شکستگی باز است و آب برای آن ضرر ندارد: وضو مثل همیشه گرفته می شود و جبیره ای در کار نیست.
- روی زخم بسته شده، ولی باز کردنش بدون سختی زیاد ممکن است و آب هم ضرر ندارد: باید آن را باز کرد و وضوی معمولی گرفت.
- آب برای زخم ضرر دارد، یا باز کردن جبیره ضرر یا مشقت فوق العاده دارد: در این صورت وضو جبیره ای وظیفه است.
اگر بعدها ترس از ضرر برطرف شد و مطمئن شدید آب ضرر ندارد، در صورت امکان باید جبیره را بردارید و وضوی معمولی بگیرید.
روش گرفتن وضو جبیره ای
وضو جبیره ای در کلیات مثل وضوی معمولی است؛ فقط به جای شستن یا مسح کردن مستقیم محل آسیب دیده، روی جبیره مسح می شود. بسته به محل جبیره:
- جبیره در صورت یا دست ها (اعضای شستنی): اعضای قبل از آن را به ترتیب و از بالا به پایین بشویید. قسمت های سالم اطراف جبیره را هم بشویید و روی خود جبیره دست تر بکشید. صورت را از بالا به پایین بشویید و دست ها را از آرنج تا سر انگشتان.
- جبیره در سر یا روی پاها (اعضای مسحی): اطراف جبیره را مسح کنید و روی خود جبیره را با رطوبت باقی مانده در کف دست مسح کنید. برای مسح سر و پا نمی توان از آب تازه استفاده کرد.
- چند جبیره در یک عضو: فاصله بین جبیره ها را بشویید یا مسح کنید و روی هر جبیره به دستور جبیره عمل کنید.
- جبیره تمام پهنای روی پا را گرفته و بخشی از طرف انگشتان یا بالای پا باز است: قسمت های باز را مسح کنید و روی جبیره را هم مسح کنید.
- جبیره در کف دست و انگشتان: اگر هنگام وضو دست تر را روی جبیره کشیده اید، می توانید با همان رطوبت سر و پا را مسح کنید، یا از اعضای دیگر وضو رطوبت بگیرید.
شرایط وضو جبیره
بر اساس توضیح المسائل، شرایط مهم وضو جبیره عبارتند از:
- روی جبیره باید مسح شود و شستن روی آن کافی نیست. شستن فقط اطراف جبیره، بدون مسح روی خود جبیره، بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
- هنگام مسح، عضو جبیره دار باید ثابت باشد.
- مسح روی جبیره در صورت و دست ها لازم نیست با دست انجام شود و با هر چیزی کافی است. تکرار ریختن آب برای این مسح هم اشکال ندارد.
- جبیره باید پاک و غصبی نباشد. اگر نجس است و برداشتنش ممکن نیست، پارچه پاکی روی آن بگذارید و روی همان مسح کنید.
- جبیره باید به اندازه معمول باشد. اگر بیش از اندازه است و برداشتن مقدار اضافه بدون سختی ممکن است، باید برداشته شود.
- اگر جبیره در اعضای مسحی (سر و پا) است، باید خشک باشد.
احکام تکمیلی وضو جبیره
- نمازی که با وضو جبیره ای خوانده شود صحیح است. اگر عذر تا آخر وقت نماز باقی بماند، می توان نمازهای بعدی را هم با همان وضو خواند؛ ولی کسی که بعد از عذر، وضوی معمولی ممکن است باید وضوی تازه بگیرد.
- کسی که نمی دانسته وظیفه اش وضو جبیره ای است یا تیمم و هر دو را انجام داده، برای نمازهای بعد باید وضو بگیرد.
- اگر جبیره تمام یا بیشتر اعضای وضو را فرا گرفته باشد، بنابر احتیاط واجب باید هم تیمم کند و هم وضو جبیره ای بگیرد.
- کسی که خودش نمی تواند وضو بگیرد، می تواند از دیگری کمک بگیرد. در این صورت هر دو نیت وضو می کنند و مسح با دست خود شخص انجام می شود.
- اگر روی بدنتان چیزی چسبیده که برداشتنش ممکن نیست و آن چیز دارو نیست، طبق رساله آیت الله سیستانی وظیفه تیمم است؛ مگر آن که در جای تیمم باشد که باید بین وضو و تیمم جمع کنید. اگر آن چیز دارو باشد حکم جبیره را دارد.
نیت وضو جبیره چگونه است؟
نیت در وضو جبیره ای همان نیت وضو است: انجام کار به انگیزه اطاعت از فرمان خداوند (قصد قربت). تفاوت وضو جبیره ای با وضوی معمولی در کار انجام شده است، و در نیت فقط لازم است قصد کنید که وضو را به صورت جبیره ای انجام می دهید.
نیت کار قلبی است و لازم نیست با زبان گفته شود. اگر بخواهید عبارتی به ذهن بیاورید، می توانید بگویید:
وضوی جبیره ای می گیرم، قربةً إلی الله.
***
برای غسل جبیره ای هم همین طور است: «غسل جبیره ای می کنم قربةً إلی الله».
چند نکته:
- لازم نیست بگویید «برای نماز ظهر»؛ همین که وضو به قصد اطاعت امر خدا باشد کافی است.
- در وضو و غسل جبیره ای، میان واجب و مستحب بودن آن فرقی نیست.
- اگر شخص دیگری شما را وضو می دهد، هر دو نفر نیت می کنند.
کلام پایانی …
وضو جبیره ای راه آسانی است که شرع برای کسی که زخم، شکستگی یا پانسمان روی اعضای وضویش دارد قرار داده است. نکات کلیدی:
- اول ببینید برداشتن جبیره و رساندن آب ممکن و بی ضرر است یا نه؛ اگر ممکن است، وضوی معمولی بگیرید.
- در غیر این صورت اطراف زخم را بشویید یا مسح کنید و روی جبیره دست تر بکشید.
- نیت وضو جبیره ای همان قصد قربت است و لازم نیست گفته شود.
- لاک و ژلیش جبیره نیستند و پیش از وضو باید پاک شوند؛ کاشت ناخن هم در صورت امکان باید برداشته شود، وگرنه حکم جبیره یا (در رساله بعضی مراجع) تیمم دارد.
