بر اساس روایات میزان محاسبه اعمال در قیامت چیست

میزان محاسبه اعمال در قیامت چیست

بر اساس روایات میزان محاسبه اعمال در قیامت، عقل و فهم انسان ها در دنیا است. شیخ کلینی از امام باقر (ع) روایت کرده است که خداوند در روز قیامت، در حساب بندگان به اندازه عقلی که در دنیا به آنان داده است مداقه می کند. مداقه یعنی موشکافی و سخت گیری در حساب. بر این اساس، هر کس عقل و فهم بیشتری دریافت کرده باشد، حسابش دقیق تر و سخت تر است و هر کس از این نعمت سهم کمتری داشته باشد، با او سهل تر برخورد می شود.

روایت امام محمدباقر درباره میزان محاسبه اعمال در قیامت

«إِنَّمَا يُدَاقُ اللَّهُ الْعِبَادَ فِي الْحِسَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى قَدْرِ مَا آتَاهُمْ مِنَ الْعُقُولِ فِي الدُّنْيَا»

معنی: هر کس در دنیا عاقل‌تر است، حسابش در قیامت سخت‌تر است.»

***

خداوند در روز قیامت در حساب بندگان، به اندازه عقلی که در دنیا به آنان داده است، دقت و سخت گیری می کند. واژه مداقه در این روایت، با آیات قرآن درباره دقت حساب در قیامت نیز همخوانی دارد. در آیه ۴۷ سوره انبیا آمده است که ترازوهای عدل در روز قیامت برپا می شود، به هیچ کس ستم نمی شود و اگر عملی به اندازه یک دانه خردل باشد، خداوند آن را حاضر می کند و همین بس که او حسابرس بندگان است. روایت امام باقر (ع) به این دقت یک معیار اضافه می کند: حساب هر کس، علاوه بر دقیق بودن، با ظرفیت عقل و فهم او تناسب دارد.

منظور از عقل انسان در این روایت چیست؟

در آموزه های دینی، عقل تنها به معنای هوش یا توان حل مسائل علمی نیست. عقل در این کاربرد، نیرویی است که انسان با آن حق را از باطل و خوب را از بد تشخیص می دهد و می تواند میان راه درست و نادرست انتخاب کند. به همین دلیل، عبارت «عقل و فهم انسان ها» شامل میزان آگاهی، درک و توانایی تشخیص هر شخص می شود و محدود به یک مهارت ذهنی خاص نیست.

این معنا نشان می دهد که معیار روز حساب در قیامت، فقط شمارش کارهای انجام شده نیست. آنچه در محاسبه اعمال اهمیت دارد این است که هر انسان با چه سطحی از فهم و آگاهی عمل کرده و تا چه اندازه می توانسته درست را از نادرست بشناسد.

چرا هر کس عاقل تر باشد محاسبه اعمال در قیامت برایش سخت تر است؟

این روایت با یکی از اصول روشن قرآن هماهنگ است: خداوند هیچ کس را بیش از توانش تکلیف نمی کند. وقتی تکلیف و توقع به اندازه توان انسان تعیین می شود، طبیعی است که پاسخگویی او نیز با همان اندازه سنجیده شود. کسی که فهم و آگاهی بیشتری دریافت کرده، توانایی بیشتری برای شناخت وظیفه و پرهیز از خطا داشته است و بنابراین کوتاهی او با دقت بیشتری بررسی می شود. کسی که از نظر فهم و آگاهی در شرایط ضعیف تری بوده، در حساب خود با تساهل بیشتری روبه رو می شود.

عقل نیز یکی از بزرگ ترین نعمت هایی است که خداوند به انسان داده و قرآن در سوره تکاثر خبر می دهد که در روز قیامت از نعمت ها پرسیده می شود. پس سخت تر بودن حساب برای صاحبان عقل و فهم بیشتر، با عدل الهی ناسازگار نیست و نتیجه طبیعی بهره مندی از نعمت بیشتر است.

کلام پایانی …

حال که متوجه شدید بر اساس روایات میزان محاسبه اعمال در قیامت چیست باید بگوییم که هرچه انسان آگاه تر باشد، باید در عمل و رفتار خود دقیق تر باشد. دانستن حق و بایدها، پاسخگویی بیشتری به همراه دارد و بهره گیری درست از عقل، شرط بهره مندی از آن در روز حساب است.

در روایتی از رسول خدا (ص) آمده است: «حاسبوا انفسکم قبل ان تحاسبوا»؛ یعنی پیش از آنکه به حساب شما برسند، خود حسابگر خویش باشید. محاسبه نفس در دنیا، یعنی بررسی کارها و گفتارهای روزانه با میزان شرع و عقل و جبران لغزش ها با توبه، راهی است که روایات برای آسان شدن حساب در قیامت سفارش کرده اند.