روز و شب چگونه به وجود می آید

روز و شب چگونه به وجود می آید

علت پیدایش روز و شب، چرخش زمین به دور خودش است. زمین مانند یک فرفره بزرگ پیوسته می چرخد و هر بار که یک دور کامل می زند، ۲۴ ساعت یعنی یک شبانه روز کامل می گذرد. در هر لحظه نور خورشید فقط به نیمی از زمین می تابد. جایی که نور خورشید به آن می رسد روز است و جایی که نور خورشید به آن نمی رسد شب است.

چرخش زمین به دور خودش را در علم «حرکت وضعی» می نامند. زمین برای چرخیدن یک خط خیالی دارد که از قطب شمال تا قطب جنوب می گذرد و به آن «محور زمین» می گویند. ما محور زمین را نمی توانیم ببینیم، اما می توانیم آن را مانند میله ای تصور کنیم که از وسط یک توپ عبور می کند و توپ دور آن می چرخد.

زمین از غرب به شرق می چرخد و هر دور چرخش آن حدود ۲۴ ساعت طول می کشد. این چرخش بدون توقف ادامه دارد و به همین دلیل روز و شب بارها و بارها جای یکدیگر را می گیرند.

چرا در هر لحظه فقط نیمی از زمین روز است؟

زمین شکل گرد دارد. خورشید بسیار بزرگ و بسیار دور است و نور آن از یک سمت به زمین می رسد. به همین دلیل نور خورشید فقط می تواند نیمی از کره زمین را روشن کند و نیمه دیگر که پشت به خورشید است در سایه و تاریکی می ماند. جدول زیر تفاوت این دو نیمه را نشان می دهد.

چون زمین هرگز از چرخیدن نمی ایستد، مرز بین نیمه روشن و نیمه تاریک آرام آرام جابه جا می شود. هر شهر روی زمین در طول چرخش، چند ساعت در نیمه روشن و چند ساعت در نیمه تاریک قرار می گیرد. به همین دلیل همیشه جایی روی زمین روز است و جای دیگری شب است.

پیدایش شب و روز به زبان کودکانه

برای اینکه بفهمیم یک شبانه روز چگونه ساخته می شود، فرض کنید شهر شما روی زمین قرار دارد و زمین در حال چرخیدن است. شهر شما در طول چرخش این مراحل را پشت سر می گذارد:

• صبح: شهر شما با چرخش زمین به نیمه روشن نزدیک می شود. پیش از طلوع، آسمان کم کم روشن می شود و سپس خورشید از سمت شرق دیده می شود.
• ظهر: شهر شما درست رو به روی خورشید قرار می گیرد و خورشید در بالاترین جای آسمان دیده می شود.
• عصر و غروب: چرخش زمین ادامه پیدا می کند و شهر شما از خورشید دور می شود. خورشید پایین می رود و در سمت غرب از دید ما پنهان می شود.
• شب: شهر شما پشت به خورشید قرار می گیرد و تا زمانی که دوباره به نیمه روشن برسد، در تاریکی می ماند.

پس از این چهار مرحله، یک دور کامل چرخش زمین تمام شده است و همین مراحل از ابتدا دوباره تکرار می شوند.

نکته: زمین از غرب به شرق می چرخد. به همین دلیل از نگاه ما که روی زمین ایستاده ایم، خورشید از سمت شرق بالا می آید و به سمت غرب حرکت می کند. این حرکت خورشید فقط ظاهری است. در واقع این ما هستیم که همراه با زمین جا به جا می شویم.

شما می توانید پیدایش شب و روز را با کمک یکی از بزرگترها در خانه یا کلاس نشان دهید. برای این کار به یک توپ یا کره جغرافیایی، یک چراغ قوه و یک برچسب کوچک نیاز دارید. مراحل آزمایش به این صورت است:

• اتاق را تاریک کنید و چراغ قوه روشن را روی میز بگذارید. چراغ قوه نقش خورشید را دارد.
• برچسب را روی توپ بچسبانید. برچسب نقش شهر شما را دارد.
• توپ را مقابل چراغ قوه نگه دارید و آن را آرام و پیوسته دور خودش بچرخانید.
• به نیمه روشن و نیمه تاریک توپ نگاه کنید. وقتی برچسب رو به چراغ قوه است، شهر شما در روز قرار دارد.
• وقتی برچسب به پشت توپ می رود و از چراغ قوه دور می شود، شهر شما در شب قرار دارد.

در این آزمایش می بینید که چراغ قوه ثابت مانده و فقط توپ می چرخد، اما باز هم روز و شب پدید می آید. در طبیعت نیز دقیقا همین اتفاق می افتد.

کلام پایانی

در این مقاله آموختیم که روز و شب چگونه به وجود می آید و دیدید که پیدایش روز و شب نتیجه چرخش زمین به دور محور خودش است. نکته های اصلی را می توانید در فهرست زیر مرور کنید:

• زمین هر ۲۴ ساعت یک بار به دور خودش می چرخد و این چرخش را حرکت وضعی می نامند.
• در هر لحظه نور خورشید فقط نیمی از زمین را روشن می کند؛ نیمه روشن روز و نیمه تاریک شب است.
• زمین از غرب به شرق می چرخد و به همین دلیل خورشید از شرق طلوع می کند و در غرب غروب می کند.
• خورشید به دور زمین نمی چرخد و حرکت آن در آسمان فقط ظاهری است.
• با یک توپ و یک چراغ قوه می توانید چرخه شب و روز را به سادگی نشان دهید.

اکنون می دانید که اگر زمین از چرخیدن بایستد، چرخه شب و روز هم متوقف می شود. هر بار که صبح خورشید را در آسمان می بینید یا شب ستاره ها را تماشا می کنید، به یاد بیاورید که این منظره ها نتیجه چرخش آرام و همیشگی سیاره ما هستند.