خراب شدن دندان ها در دوران شیردهی | علت و درمان

خراب شدن دندان ها در دوران شیردهی معمولاً به خودِ تولید شیر مربوط نیست. پوسیدگی اغلب از ترکیب خشکی دهان، ریزه خواری شیرین، عقب انداختن مراجعه به دندانپزشک، تهوع یا رفلاکس دوران بارداری و مراقبت ناکافی از دهان ایجاد یا شدیدتر می شود. درمان دندانپزشکی را نباید فقط به دلیل شیردهی به تعویق انداخت.

• شیردهی کلسیم را از مینای دندان مادر «نمی کشد»؛ پوسیدگی دندان علت های دیگری دارد.
• ترمیم، جرم گیری، درمان ریشه، کشیدن دندان و عکس برداری دندان در بسیاری از موارد با شیردهی قابل انجام اند.
• دندان درد ضربان دار، تورم صورت، تب، ترشح چرک یا مشکل بلع، نیاز به ارزیابی سریع دندانپزشکی دارد.
• مسواک فلورایددار دو بار در روز، نخ دندان و کم کردن دفعات مصرف شیرینی، از مهم ترین اقدامات پیشگیری هستند.
• پیش از دریافت هر دارو، دندانپزشک را از شیردهی، سن نوزاد و داروهای مصرفی خود مطلع کنید.

آیا شیردهی باعث خراب شدن دندان ها می شود؟

خیر. این تصور که بدن هنگام شیردهی کلسیم دندان را برای ساخت شیر مصرف می کند، مبنای علمی ندارد. دندان یک بافت زنده مانند استخوان نیست که کلسیم مورد نیاز شیر مستقیماً از آن برداشته شود. اگر دریافت کلسیم غذایی ناکافی باشد، بدن بیشتر از ذخایر استخوانی استفاده می کند؛ با این حال، این موضوع علت مستقیم پوسیدگی دندان نیست.

آنچه بسیاری از مادران تجربه می کنند، آشکار شدن یا بدتر شدن مشکلاتی است که از بارداری شروع شده اند: پوسیدگی های کوچک درمان نشده، التهاب لثه، فرسایش مینای دندان در اثر استفراغ یا رفلاکس، و تغییر عادت های غذایی و بهداشتی پس از زایمان.

کمبود خواب، رسیدگی مداوم به نوزاد و زمان محدود برای مراقبت شخصی هم باعث می شود مسواک یا نخ دندان به تعویق بیفتد. پوسیدگی در این شرایط ممکن است در مدت کوتاهی دردناک شود، اما منشأ آن «شیردهی» به تنهایی نیست.

علت خراب شدن دندان ها در دوران شیردهی چیست؟

ریزه خواری و مصرف مکرر خوراکی های شیرین

برای حفظ انرژی، بعضی مادران در طول روز بارها چای شیرین، بیسکویت، شکلات، نوشیدنی شیرین یا تنقلات مصرف می کنند. مشکل فقط مقدار شیرینی نیست؛ تعداد دفعات تماس قند با دندان اهمیت زیادی دارد. هر بار مصرف مواد قندی، محیط دهان را برای مدتی اسیدی تر می کند و فرصت ترمیم طبیعی مینای دندان را کاهش می دهد.

استفاده از میان وعده های سیرکننده تر مانند ماست ساده، پنیر، مغزها در صورت نداشتن حساسیت، تخم مرغ، میوه کامل و سبزیجات می تواند دفعات تماس دندان با قند افزوده را کمتر کند. اگر به نوشیدن شربت خاکشیر و تخم شربتی علاقه دارید، بهتر است آن را بدون شکر افزوده یا با شیرین کننده های کم مقدار مصرف کنید.

خشکی دهان و کم آبی

کم آبی، تنفس دهانی، بعضی داروها و خستگی می توانند احساس خشکی دهان را بیشتر کنند. بزاق فقط برای مرطوب نگه داشتن دهان نیست؛ بخشی از اسیدهای ایجادشده پس از غذا را خنثی می کند و به محافظت از مینای دندان کمک می رساند.

آب را در دسترس بگذارید و در طول روز بنوشید. نوشیدنی های شیرین، نوشابه، آبمیوه صنعتی و نوشیدنی های اسیدی جایگزین آب نیستند. مصرف متعادل تخم شربتی یا میوه هایی مانند سیب زرد می تواند به تنوع میان وعده کمک کند، اما هیچ خوراکی جای مسواک و نخ دندان را نمی گیرد.

تهوع، استفراغ یا رفلاکس باقی مانده از بارداری

اسید معده می تواند مینای دندان را نرم و فرسوده کند. اشتباه رایج این است که فرد بلافاصله پس از استفراغ مسواک می زند؛ در این زمان سطح مینا موقتاً آسیب پذیرتر است و سایش مسواک می تواند فرسایش را بیشتر کند.

پس از استفراغ، دهان را با آب بشویید و برای مسواک زدن کمی صبر کنید. اگر رفلاکس، تهوع یا استفراغ ادامه دار است، پیگیری پزشکی لازم است؛ زیرا مراقبت دندانی به تنهایی علت را برطرف نمی کند.

پوسیدگی یا التهاب لثه درمان نشده از بارداری

حساسیت و خونریزی لثه در بارداری شایع است و ممکن است باعث شود فرد مسواک زدن را کمتر کند. این کار چرخه التهاب را بدتر می کند. خونریزی لثه به معنی توقف مسواک نیست؛ باید با مسواک نرم و روش درست، پلاک میکروبی به طور منظم برداشته شود.

اگر درد هنگام جویدن، گیر غذایی بین دندان ها، بوی بد مداوم دهان یا خونریزی لثه دارید، احتمالاً موضوع فقط حساسیت ساده نیست و معاینه لازم است.

دخانیات و کاهش ترمیم بافت های دهان

دخانیات خطر بیماری لثه، بوی بد دهان و مشکلات ترمیم بافت را افزایش می دهد و می تواند نشانه های التهاب لثه را پنهان کند. مصرف سیگار، قلیان یا محصولات نیکوتینی در دوران شیردهی علاوه بر اثرات دهانی، برای نوزاد نیز نگرانی های مهمی ایجاد می کند؛ برای ترک یا کاهش مصرف، از پزشک یا مراکز تخصصی کمک بگیرید.

درمان های قابل انجام برای خراب شدن دندان ها در دوران شیردهی

درد، عفونت و پوسیدگی فعال معمولاً نباید تا پایان شیردهی رها شوند. دندانپزشک با دانستن وضعیت شیردهی می تواند طرح درمان و داروی مناسب تری انتخاب کند. در بسیاری از موارد، پس از اقدامات معمول دندانپزشکی لازم نیست شیر را بدوشید و دور بریزید؛ با این حال، تصمیم نهایی به نوع دارو، وضعیت مادر و شرایط نوزاد بستگی دارد.

بی حسی دندانپزشکی در شیردهی

بی حسی موضعی مورد استفاده در درمان های دندانپزشکی، در بسیاری از مادران شیرده قابل استفاده است. مهم است که دندانپزشک بداند نوزاد نارس است یا نه، چند روز یا چند ماه دارد، مادر چه بیماری هایی دارد و هم زمان چه داروهایی مصرف می کند.

از خوددرمانی یا درخواست داروی خاص بر پایه تجربه دیگران پرهیز کنید. برای نمونه، مصرف داروهایی مانند پردنیزولون یا مسکن های قوی در هر شرایطی یکسان نیست و باید علت تجویز، مقدار، زمان مصرف و وضعیت نوزاد بررسی شود.

مسکن و آنتی بیوتیک را خودسرانه انتخاب نکنید

همه دندان دردها به آنتی بیوتیک نیاز ندارند. پوسیدگی عمیق، شکستگی دندان یا التهاب عصب با آنتی بیوتیک درمان نمی شود و اغلب به درمان موضعی دندانپزشکی نیاز دارد. مصرف بی دلیل آنتی بیوتیک می تواند عوارض گوارشی، حساسیت دارویی و مقاومت میکروبی ایجاد کند.

برخی داروها در شیردهی معمولاً انتخاب های قابل قبولی هستند و برخی دیگر باید با احتیاط یا در شرایط خاص مصرف شوند. به ویژه اگر نوزاد نارس، دارای زردی، بیماری کبدی یا کلیوی است، یا داروی دیگری مصرف می کند، حتماً این موضوع را پیش از تجویز اطلاع دهید.

بهترین زمان مراجعه به پزشک

دندان درد را تا زمانی که «غیرقابل تحمل» نشده است عقب نیندازید. پوسیدگی محدود گاهی با یک ترمیم ساده کنترل می شود، اما تأخیر ممکن است درمان ریشه، کشیدن دندان یا درمان عفونت را ضروری کند.

• تورم لثه، گونه، فک یا زیر فک
• تب همراه با دندان درد یا تورم
• خروج چرک، طعم یا بوی بد ناگهانی در دهان
• درد ضربان دار که خواب را مختل می کند
• مشکل در باز کردن دهان، بلع یا تنفس
• شکستن دندان همراه با درد یا حساسیت شدید

تورم منتشر صورت، دشواری بلع یا تنفس، تب بالا و بی حالی می تواند نشانه گسترش عفونت باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد.

جلوگیری از خراب شدن دندان ها در دوران شیردهی

برنامه مراقبت از دندان در این دوره باید کوتاه، قابل اجرا و منظم باشد. انجام ناقص یک برنامه پیچیده، از اجرای مداوم چند عادت ساده کم اثرتر است.

1. روزانه دو بار با خمیردندان فلورایددار و مسواک نرم مسواک بزنید؛ شب ها پیش از خواب را حذف نکنید.
2. پس از مسواک، کف خمیردندان را بیرون بریزید و دهان را با حجم زیاد آب نشویید تا فلوراید زمان بیشتری روی دندان بماند.
3. روزانه فضای بین دندان ها را با نخ دندان یا ابزار پیشنهادی دندانپزشک تمیز کنید.
4. دفعات مصرف شیرینی، نوشیدنی قندی و خوراکی های چسبنده را کم کنید؛ اگر مصرف می کنید، آن را به وعده اصلی نزدیک تر کنید، نه در تمام روز.
5. پس از خوراکی یا نوشیدنی اسیدی، آب بنوشید یا دهان را با آب بشویید.
6. اگر دندان قروچه، حساسیت شدید، خونریزی لثه یا پوسیدگی قبلی دارید، برای معاینه دوره ای وقت بگیرید.

کلسیم، ویتامین D و امگا ۳ چه نقشی دارند؟

تغذیه مناسب برای سلامت عمومی مادر، استخوان ها و عملکرد بدن مهم است، اما هیچ مکملی پوسیدگی فعال را درمان نمی کند. دریافت کافی مواد مغذی از غذا و در صورت نیاز مکمل تجویزشده، باید بر اساس شرایط مادر تنظیم شود.

امگا ۳ ممکن است در الگوی غذایی سالم جای داشته باشد، اما جایگزین درمان التهاب لثه، جرم گیری یا ترمیم پوسیدگی نیست. اگر مکمل مصرف می کنید، نام و مقدار آن را هنگام مراجعه به دندانپزشک اعلام کنید.

خطاهایی که پوسیدگی را بدتر می کنند

• تحمل دندان درد و مصرف مکرر مسکن به جای درمان علت
• قطع مسواک زدن به دلیل خونریزی لثه
• استفاده مداوم از دهان شویه های قوی بدون توصیه دندانپزشک
• مصرف آنتی بیوتیک باقی مانده از نسخه قبلی
• شستن فوری دندان ها با مسواک بعد از استفراغ
• فکر کردن به اینکه همه درمان های دندانپزشکی تا پایان شیردهی ممنوع اند

جمع بندی

اگر دندان درد، حساسیت طولانی، خونریزی لثه یا شکستگی دندان دارید، نوبت دندانپزشکی را به پایان شیردهی موکول نکنید. خراب شدن دندان ها در دوران شیردهی بیشتر با پوسیدگی های قبلی، تماس مکرر با قند، خشکی دهان و تأخیر در درمان ارتباط دارد، نه با خروج کلسیم از دندان برای تولید شیر.

تا زمان مراجعه، مسواک فلورایددار و نخ دندان را منظم انجام دهید، دفعات خوراکی شیرین را کاهش دهید و از دارو یا آنتی بیوتیک خودسرانه استفاده نکنید. نوع درمان و داروی مناسب باید با توجه به شرایط مادر و نوزاد توسط دندانپزشک و در صورت لزوم پزشک تعیین شود.