7 اشتباه قبل از طلاق توافقی که می‌تواند پرونده را طولانی کند
وقتی زن و شوهر هر دو به این نتیجه می‌رسند که ادامه زندگی مشترک ممکن نیست، معمولاً تصور می‌کنند سخت‌ترین بخش ماجرا گذشته است. اما در عمل، خیلی از دردسرهای پرونده بعد از همین تصمیم شروع می‌شود؛ از توافقی که درست نوشته نشده تا موضوعی که قرار بوده «بعداً» درباره‌اش تصمیم گرفته شود. آشنایی قبلی با مراحل و شرایط طلاق توافقی کمک می‌کند قبل از شروع بدانید چه مسائلی باید همان ابتدا روشن شوند و کجا یک تصمیم عجولانه ممکن است دوباره شما را چند قدم به عقب برگرداند.
طلاق توافقی لزوماً پرونده پیچیده‌ای نیست، اما ساده یا دشوار شدن آن تا حد زیادی به این بستگی دارد که زن و شوهر قبل از اقدام چقدر درباره جزئیات به نتیجه مشخصی رسیده باشند.
جدول زیر خلاصه مهم‌ترین اشتباهاتی است که بهتر است قبل از شروع پرونده به آنها توجه کنید:
| اشتباه | مشکلی که ممکن است ایجاد کند | بهتر است چه کار کنیم؟ |
|---|---|---|
| توافق فقط درباره اصل جدایی | اختلاف بعدی درباره مهریه، نفقه یا فرزند | همه موضوعات مهم قبل از اقدام مرور شوند |
| تکیه بر قول شفاهی | اختلاف درباره مبلغ، زمان یا نحوه اجرا | تعهدات مهم دقیق و مکتوب شوند |
| استفاده از اصطلاح حقوقی بدون شناخت | از دست رفتن یا ایجاد تعهد ناخواسته | اثر عبارت قبل از امضا بررسی شود |
| تصور حذف همه مراحل | انتظار غیرواقعی از روند پرونده | مسیر قانونی پرونده از قبل شناخته شود |
| اعتماد به وعده طلاق چندروزه | تصمیم عجولانه یا توقع غیرواقعی | زمان هر مرحله جداگانه بررسی شود |
| توافق مبهم درباره فرزند | اختلاف در ملاقات و هزینه‌ها | جزئیات اصلی حضانت و ملاقات روشن شود |
| بی‌توجهی به مرحله ثبت | از دست رفتن اعتبار گواهی | مهلت‌های قانونی جدی گرفته شوند |
۱. فکر کنیم توافق بر سر جدایی یعنی روی همه چیز توافق داریم
این شاید رایج‌ترین اشتباه باشد.
ممکن است زن و شوهر هر دو با اصل طلاق موافق باشند، اما وقتی صحبت از جزئیات می‌شود مشخص شود هنوز درباره مسائل مهمی تصمیم قطعی نگرفته‌اند.
مثلاً هر دو می‌گویند:
«سر مهریه توافق کرده‌ایم.»
اما منظور یکی این است که نیمی از مهریه پرداخت شود و منظور دیگری این است که زن از تمام مهریه صرف‌نظر کند.
موضوع فقط مهریه هم نیست. تکلیف نفقه، جهیزیه، حقوق مالی مورد ادعا و در صورت وجود فرزند، حضانت، ملاقات و هزینه‌های او نیز باید روشن شود.
اتفاقاً خود قانون نیز هنگام رسیدگی به طلاق، این مسائل را جدا از اصل جدایی نمی‌بیند. ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده دادگاه را مکلف کرده در رأی خود تکلیف موضوعاتی مانند مهریه، نفقه، جهیزیه، اجرت‌المثل و امور مربوط به فرزند را مشخص کند.
بنابراین اگر درباره یکی از این مسائل جواب فعلی شما «بعداً حلش می‌کنیم» است، احتمالاً هنوز بخشی از توافق باز مانده است.
۲. به قول شفاهی اعتماد کنیم و جزئیات را ننویسیم
در زمان تصمیم به جدایی ممکن است رابطه زوجین هنوز محترمانه باشد. برای همین بعضی افراد احساس می‌کنند لازم نیست همه چیز با جزئیات نوشته شود.
یکی می‌گوید:
«مهریه را بعد از طلاق پرداخت می‌کنم.»
دیگری می‌گوید:
«هر زمان خواستی می‌توانی بچه را ببینی.»
تا وقتی رابطه خوب است، چنین جملاتی شاید کافی به نظر برسند. اما اگر شش ماه بعد اختلافی ایجاد شود، معنای همان عبارت‌های ساده دیگر آن‌قدر واضح نیست.
«بعد از طلاق» یعنی یک هفته بعد یا یک سال بعد؟
«هر زمان خواستی» یعنی بدون هماهنگی قبلی یا در روز و ساعت مشخص؟
اگر تعهدی قرار است در آینده اجرا شود، بهتر است مبلغ، زمان و نحوه اجرای آن تا جایی که امکان دارد روشن باشد.
برای همین دیدن یک نمونه توافقنامه طلاق توافقی می‌تواند برای شناخت موضوعاتی که معمولاً باید تعیین تکلیف شوند مفید باشد؛ هرچند یک نمونه اینترنتی نباید بدون توجه به شرایط واقعی پرونده عیناً کپی شود.
۳. از واژه‌های حقوقی استفاده کنیم بدون اینکه اثرشان را بدانیم
این اشتباه معمولاً از یک جست‌وجوی ساده در اینترنت شروع می‌شود.
نمونه متنی پیدا می‌شود که داخل آن عباراتی مثل «بذل»، «ابراء»، «اقرار به دریافت» یا «اسقاط حق» وجود دارد و چون متن رسمی به نظر می‌رسد، همان عبارت وارد توافق می‌شود.
اما این اصطلاحات الزاماً نتیجه یکسانی ندارند.
بین این دو جمله تفاوت مهمی وجود دارد:
«زوجه مهریه خود را دریافت کرده است.»
و:
«زوج متعهد شد مهریه را بعداً پرداخت کند.»
جمله اول از دریافت صحبت می‌کند؛ در جمله دوم هنوز تعهدی برای آینده باقی مانده است.
همین تفاوت‌های ظاهراً کوچک ممکن است بعداً اهمیت زیادی پیدا کنند. به‌خصوص جایی که صحبت از مهریه، انتقال مال یا صرف‌نظر کردن از یک حق مالی است، نباید فقط به این دلیل که یک عبارت «حقوقی‌تر» به نظر می‌رسد آن را امضا کرد.
۴. تصور کنیم چون هر دو موافقیم، دیگر مرحله قانونی خاصی وجود ندارد
گاهی زوجین تصور می‌کنند اگر هر دو با طلاق موافق باشند، دیگر مشاوره یا فرآیند قانونی معنایی ندارد.
اما قانون حمایت خانواده چنین نگاهی ندارد.
در ماده ۲۵ این قانون آمده است:
«در صورتی که زوجین متقاضی طلاق توافقی باشند، دادگاه باید موضوع را به مرکز مشاوره خانواده ارجاع دهد.»
منبع: ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱
یعنی «توافقی بودن» طلاق به معنی حذف خودکار فرآیند قانونی نیست.
رضایت دو طرف طبیعتاً بخش بزرگی از اختلاف میان زوجین را از بین می‌برد، اما مراحل مربوط به مشاوره، رسیدگی قضایی و در نهایت ثبت رسمی طلاق همچنان اهمیت خود را دارند. متن ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده نیز صراحتاً ارجاع متقاضیان طلاق توافقی به مرکز مشاوره خانواده را پیش‌بینی کرده است.
همین مسئله درباره وکیل هم وجود دارد.
وکیل می‌تواند بسته به حدود وکالت، بسیاری از امور پرونده را پیگیری کند، اما عبارت‌هایی مانند «بدون هیچ حضور و بدون هیچ مرحله‌ای» را نباید نسخه ثابت تمام پرونده‌های طلاق توافقی دانست.
شرایط زوجین، نوع وکالت و وضعیت همان پرونده تعیین می‌کند چه مراحلی چگونه انجام شوند.
۵. فقط دنبال سریع‌ترین طلاق ممکن باشیم
وقتی تصمیم به جدایی گرفته شده، طبیعی است که هیچ‌کس تمایل نداشته باشد ماه‌ها درگیر پرونده بماند.
برای همین عبارت‌هایی مثل «طلاق سه‌روزه»، «طلاق یک‌هفته‌ای» یا «طلاق فوری» جذاب هستند.
اما قبل از اعتماد به چنین وعده‌ای باید یک سؤال ساده پرسید:
این تعداد روز از کدام مرحله تا کدام مرحله محاسبه شده است؟
آیا زمان مشاوره هم در نظر گرفته شده؟
آیا منظور فقط رسیدگی دادگاه است؟
آیا ثبت رسمی طلاق هم در این زمان انجام می‌شود؟
زمان پرونده فقط در اختیار زوجین یا وکیل نیست. وضعیت مدارک، نوبت‌ها، کامل بودن توافقات و شرایط رسیدگی نیز می‌تواند بر زمان نهایی اثر بگذارد.
از طرف دیگر، چند روز سریع‌تر تمام شدن پرونده ارزش این را ندارد که یک تعهد مالی یا موضوع مربوط به فرزند مبهم باقی بماند و چند ماه بعد اختلاف تازه‌ای ایجاد کند.
در یک پرونده توافقی، سرعت مهم است؛ اما شفافیت توافق مهم‌تر است.
۶. درباره فرزند فقط بنویسیم «حضانت با مادر» یا «حضانت با پدر»
وجود فرزند شرایط را متفاوت می‌کند؛ چون توافق زوجین دیگر فقط درباره رابطه خودشان نیست.
ممکن است در توافق نوشته شود:
«حضانت فرزند با مادر بوده و پدر حق ملاقات دارد.»
اما این جمله هنوز مشخص نمی‌کند ملاقات در چه روز و ساعتی انجام می‌شود، کودک کجا تحویل داده می‌شود، تکلیف تعطیلات چیست یا هزینه‌های مدرسه و درمان چگونه پرداخت خواهند شد.
ضمن اینکه توافق پدر و مادر درباره فرزند مطلق نیست.
قانون حمایت خانواده در این زمینه مصلحت کودک را بر توافق والدین مقدم دانسته است. در ماده ۴۱ آمده:
«هرگاه دادگاه تشخیص دهد توافقات راجع به ملاقات، حضانت… برخلاف مصلحت او است… می‌تواند تصمیم مقتضی اتخاذ کند.»
منبع: ماده ۴۱ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱
بنابراین حتی در طلاق توافقی هم نمی‌توان درباره کودک هر توافقی را صرفاً به دلیل رضایت پدر و مادر قطعی دانست. دادگاه در صورت تشخیص مغایرت توافق با مصلحت طفل می‌تواند در موضوع حضانت، ملاقات یا نگهداری تصمیم دیگری بگیرد.
به همین دلیل بهتر است موضوع فرزند به یک جمله کوتاه در انتهای توافقنامه محدود نشود.
اگر قرار است ملاقات منظم باشد، زمان و شرایط اصلی آن روشن شود. اگر درباره هزینه‌های مهم فرزند توافقی وجود دارد، بهتر است همان ابتدا مشخص باشد چه کسی مسئول چه هزینه‌ای است.
۷. بعد از دریافت گواهی فکر کنیم کار تمام شده است
یکی دیگر از اشتباه‌های مهم این است که زوجین بعد از رسیدگی دادگاه، پرونده را تمام‌شده بدانند و ثبت رسمی را برای مدت نامعلومی عقب بیندازند.
گواهی عدم امکان سازش اعتبار نامحدود ندارد.
ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده مقرر کرده است:
«مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش برای تسلیم به دفتر رسمی ازدواج و طلاق سه ماه… است.»
منبع: ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱
این سه ماه را نباید با «مدت زمان انجام طلاق توافقی» اشتباه گرفت. موضوع ماده ۳۴، اعتبار گواهی برای ارائه به دفتر رسمی طلاق است، نه اینکه همه پرونده‌های طلاق توافقی سه ماه طول می‌کشند. متن ماده همچنین شرایط دیگری درباره حضور در دفترخانه و ارائه مدارک در مهلت مقرر دارد.
نکته مهم‌تری هم وجود دارد.
تبصره همین ماده پیش‌بینی کرده اگر گواهی عدم امکان سازشی که بر پایه توافق زوجین صادر شده به حکم قانون از اعتبار بیفتد، توافقاتی که آن گواهی بر مبنای آنها صادر شده نیز ملغی می‌شوند.
به همین دلیل بعد از رسیدن پرونده به مرحله پایانی، نباید ابلاغ‌ها و تاریخ‌ها را نادیده گرفت.
قبل از امضای توافق، آن را از نگاه «شش ماه بعد» بخوانید
یک روش ساده برای پیدا کردن ابهام‌های توافق این است که فرض کنید شش ماه گذشته و رابطه شما با همسر سابقتان دیگر به آرامی امروز نیست.
حالا متن را دوباره بخوانید.
اگر نوشته شده:
«مهریه بعداً پرداخت می‌شود.»
آیا معلوم است چه زمانی؟
اگر نوشته شده:
«ملاقات فرزند با توافق طرفین خواهد بود.»
اگر دیگر نتوانستید درباره زمان ملاقات توافق کنید چه؟
اگر نوشته شده:
«جهیزیه به زوجه تحویل داده می‌شود.»
آیا مشخص است چه وسایلی و چه زمانی؟
یک توافق خوب فقط برای روزی که دو نفر کنار هم نشسته‌اند و مشکلی ندارند نوشته نمی‌شود. باید در روزی که اختلاف ایجاد شده نیز تا حد امکان قابل فهم و اجرا باشد.
هر پرونده طلاق توافقی شبیه پرونده دیگر نیست
دو پرونده ممکن است هر دو «طلاق توافقی» باشند، اما میزان پیچیدگی آنها کاملاً متفاوت باشد.
در یک پرونده زوجین فرزندی ندارند، مسائل مالی تسویه شده و تعهد خاصی هم برای آینده باقی نمی‌ماند.
در پرونده دیگر، بخشی از مهریه قرار است طی دو سال پرداخت شود، انتقال یک ملک مطرح است، فرزند مشترک وجود دارد و برای ملاقات و هزینه‌های او نیز باید توافق شود.
طبیعی است که حساسیت متن توافق در پرونده دوم بسیار بیشتر باشد.
به همین دلیل قبل از شروع پرونده بهتر است فقط این سؤال مطرح نشود که:
«چطور سریع‌تر طلاق بگیریم؟»
یک سؤال مهم‌تر این است:
چیزی که امروز امضا می‌کنیم، شش ماه بعد هم دقیقاً همان معنایی را خواهد داشت که امروز از آن برداشت می‌کنیم؟
جمع‌بندی
بسیاری از مشکلات طلاق توافقی از مخالفت زن یا مرد با اصل جدایی ایجاد نمی‌شوند. مشکل از جایی شروع می‌شود که جزئیات مهم به دلیل عجله یا اعتماد متقابل نادیده گرفته شده‌اند.
قول شفاهی درباره مهریه، مشخص نبودن زمان ملاقات فرزند، استفاده از اصطلاحات حقوقی بدون شناخت اثر آنها، اعتماد به وعده‌های غیرواقعی درباره مدت پرونده یا بی‌توجهی به مهلت ثبت می‌توانند یک پرونده نسبتاً آرام را به اختلاف تازه‌ای تبدیل کنند.
اگر تصمیم به جدایی قطعی است، قبل از شروع پرونده یک بار تمام توافقات را بدون عجله مرور کنید. هر چیزی که قرار است در آینده اجرا شود، بهتر است امروز تا جای ممکن روشن باشد.
در طلاق توافقی، سریع پیش رفتن خوب است؛ اما روشن و قابل اجرا بودن توافق از چند روز زودتر تمام شدن پرونده مهم‌تر است.