رنگین کمان چیست و چگونه تشکیل می شود

نحوه تشکیل رنگین کمان برای کودکان امری جالب و بسیار دیدنی است. آیا تا به حال بعد از باران، نوار رنگارنگی را در آسمان دیده اید؟ آن قوس زیبا که به آن رنگین کمان می گوییم، یکی از شگفتی های طبیعت است. رنگین کمان فقط یک تصویر زیبا نیست، بلکه یک پدیده علمی است که با کمک نور خورشید و قطره های باران به وجود می آید. در این مقاله یاد می گیریم که رنگین کمان چگونه تشکیل می شود، چرا رنگ های آن جدا از هم دیده می شوند و چرا همیشه در هنگام باران و آفتاب ظاهر می شود.

رنگین کمان چیست؟

رنگین کمان پدیده ای است که در آسمان ظاهر می شود و از چند رنگ کنار هم تشکیل شده است. این رنگ ها معمولاً از قرمز تا بنفش دیده می شوند. ترتیب آن ها همیشه یکسان است، چون هر رنگ مسیر متفاوتی را هنگام عبور از قطرات آب طی می کند.

در واقع، رنگین کمان زمانی پدیدار می شود که نور سفید خورشید به قطرات کوچک آب در هوا برخورد کند و تجزیه شود. این تجزیه باعث جدا شدن رنگ های مختلف از هم می شود.

چرا نور سفید به رنگ های مختلف تبدیل می شود؟

شاید بپرسید: مگر نور خورشید فقط سفید نیست؟ پس این همه رنگ از کجا می آید؟
پاسخ ساده است: نور سفید خودش از چند رنگ تشکیل شده است. وقتی این نور از جسمی مانند منشور یا قطره آب عبور می کند، رنگ های درون آن از هم جدا می شوند.
این پدیده را شکست نور می گویند.

به بیان ساده تر:
وقتی نور وارد قطره آب می شود، مسیرش کمی خم می شود (می شکند). سپس داخل قطره بازتاب پیدا می کند و دوباره هنگام خروج خم می شود.
در این رفت و برگشت ها، هر رنگ مسیر خاصی را طی می کند و همین تفاوت باعث می شود که ما رنگ های جداگانه را ببینیم.

نحوه تشکیل رنگین کمان

برای اینکه رنگین کمان شکل بگیرد، سه اتفاق باید پشت سر هم رخ دهد:

۱. تابش نور خورشید

اول باید خورشید بتابد. بدون نور خورشید هیچ رنگی دیده نمی شود.
نور خورشید به همه جهت ها می تابد و وقتی به قطرات ریز آب در آسمان می خورد، تشکیل رنگین کمان شروع می شود.

۲. شکست و بازتاب نور در قطره آب

وقتی نور وارد قطره آب می شود، مسیر آن تغییر می کند (شکست).
سپس از پشت قطره بازتاب پیدا کرده و دوباره از قطره خارج می شود.
در این مسیر رفت و برگشت، نور به رنگ های گوناگون تبدیل می شود.

۳. رسیدن نور به چشم ما

نورهای رنگی که از قطره بیرون می آیند، به چشمان ما می رسند.
چشم ما این رنگ ها را کنار هم می بیند و آن را به شکل یک قوس رنگی در آسمان تشخیص می دهد.
اگر خورشید پشت سر شما باشد و در روبه رو باران در حال باریدن، رنگین کمان به راحتی دیده می شود.

چرا رنگین کمان قوسی شکل است؟

رنگین کمان همیشه به شکل قوس یا نیم دایره دیده می شود.
علتش این است که زاویه دید ما نسبت به خورشید و قطرات آب، حدود ۴۰ تا ۴۲ درجه است.
در واقع، اگر از بالا نگاه کنیم، رنگین کمان دایره کامل است، ولی چون زمین جلوی دید ما را می گیرد، فقط نیم دایره آن را می بینیم.

آیا رنگین کمان همیشه بعد از باران دیده می شود؟

بیشتر وقت ها بله، چون برای دیدن رنگین کمان باید قطرات ریز آب در هوا وجود داشته باشد.
اما گاهی هم بعد از آبیاری باغ یا جلوی آب پاش هم می توانید رنگین کمان ببینید!
کافی است خورشید بتابد، پشت به خورشید بایستید و به ذرات آب نگاه کنید؛ یک رنگین کمان کوچک جلوی چشم تان ظاهر می شود.

رنگین کمان دوگانه چیست؟

گاهی در آسمان دو رنگین کمان همزمان دیده می شود.
به آن ها رنگین کمان اصلی و رنگین کمان فرعی می گویند.
در رنگین کمان فرعی، نور دوبار درون قطره بازتاب پیدا می کند و ترتیب رنگ ها برعکس می شود (بنفش بالا، قرمز پایین).
البته رنگ دوم کمرنگ تر است چون مقدار نوری که به چشم ما می رسد کمتر است.

آیا همه یک رنگین کمان می بینند؟

جالب است بدانید هر کسی رنگین کمان مخصوص خودش را می بیند!
چون زاویه دید و موقعیت افراد نسبت به خورشید فرق دارد، نورهایی که به چشم هر شخص می رسد هم متفاوت است.
به همین دلیل رنگین کمانی که شما می بینید، دقیقاً همان نیست که دوستتان کنار شما می بیند.

چرا رنگین کمان گاهی دیده نمی شود؟

اگر خورشید خیلی بالا در آسمان باشد (مثلاً هنگام ظهر)، رنگین کمان دیده نمی شود.
زیرا زاویه تابش نور کمتر از زاویه ای است که بتواند به چشم ما برسد.
بهترین زمان برای دیدن رنگین کمان، صبح زود یا عصر هنگام غروب است که خورشید پایین تر است.

نکات جالب درباره رنگین کمان

• هیچ کس نمی تواند به انتهای رنگین کمان برسد، چون هر بار که حرکت می کنیم زاویه دید تغییر می کند و رنگین کمان هم جابه جا می شود.
• رنگین کمان در سیاره های دیگر هم می تواند وجود داشته باشد، اگر آنجا جو و نور مناسب باشد.
• حتی گاهی در شب هم رنگین کمان ایجاد می شود! به آن رنگین کمان ماه می گویند که با نور ماه تشکیل می شود.

حالا می دانید تشکیل رنگین کمان چگونه اتفاق می افتد. رنگین کمان نمونه ای زیبا از همکاری میان نور و آب است. نور سفید خورشید، وقتی به قطرات آب می تابد، می شکند و به رنگ های مختلف تبدیل می شود. بازتاب و شکست نور در قطره ها باعث می شود رنگ ها جدا شوند و ما آن ها را به شکل قوسی در آسمان ببینیم.

دانستن اینکه رنگین کمان چگونه تشکیل می شود، باعث می شود وقتی آن را در آسمان می بینیم، بیشتر لذت ببریم. پس دفعه بعد که باران بند آمد، پشت به خورشید بایستید، به آسمان نگاه کنید و از دیدن این شاهکار طبیعی لذت ببرید.