رویبوس چیست و چرا چای‌دوست‌ها سراغش رفته‌اند؟
رویبوس نوشیدنی قرمزرنگی است که از برگ‌های سوزنی گیاه Aspalathus linearis درست می‌شود؛ گیاهی که فقط در منطقه‌ی کوهستانی سدربرگ در آفریقای جنوبی می‌روید. به آن «چای رویبوس» می‌گویند، ولی از گیاه چای نیست و کافئین ندارد. طعمش کمی شیرین و عسلی است و اگر زیادی هم دم بکشد تلخ نمی‌شود. همین ویژگی‌ها آن را به نوشیدنی عصر و شب خیلی از چای‌دوست‌ها تبدیل کرده است. در این مطلب جواب سؤال‌های رایج درباره‌ی رویبوس را می‌خوانید: برای چه کسانی مناسب است، چه ساعتی بخوریم، روزی چند فنجان، و چند دستور تهیه با مقدار دقیق.
رویبوس قرمز و سبز چه فرقی دارند؟
کلمه‌ی Rooibos در زبان آفریکانس یعنی «بوته‌ی قرمز». در فارسی آن را رویبوس، روبیوس یا ریبوس هم می‌نویسند.
- رویبوس قرمز: برگ‌ها پس از برداشت خرد و مرطوب می‌شوند و در معرض هوا اکسید می‌شوند. رنگ دم‌کرده کهربایی تا قرمز است و طعمی گرم، شیرین و کمی کاراملی دارد. نوع رایج همین است.
- رویبوس سبز: برگ‌ها بدون اکسید شدن خشک می‌شوند. دم‌کرده‌اش روشن‌تر است و طعمی تازه و کمی علفی دارد؛ نزدیک به چای سبز، اما بی‌کافئین.
رویبوس برای چی خوبه؟
بیشتر دلیل محبوبیت رویبوس به چیزهایی برمی‌گردد که ندارد: کافئین و تلخی.
کافئین ندارد. کسی که روزی چند استکان چای سیاه می‌خورد و نمی‌خواهد بعدازظهر کافئین بخورد، معمولاً دنبال نوشیدنی‌ای است که هنوز حس چای خوردن بدهد. رویبوس رنگ و گرمای چای را دارد، بدون کافئین.
تانن کمی دارد. تانن همان ماده‌ای است که چای سیاه را گس می‌کند و جذب آهن غذا را هم کم می‌کند. رویبوس تانن کمتری از چای سیاه دارد؛ برای همین برای کسانی که عادت دارند کنار غذا نوشیدنی گرم بخورند، گزینه‌ی مناسب‌تری است.
آنتی‌اکسیدان دارد. رویبوس ترکیبی به نام آسپالاتین دارد که تقریباً فقط در همین گیاه پیدا می‌شود. پژوهش‌های زیادی روی آن انجام شده، اما بیشترشان آزمایشگاهی یا حیوانی بوده‌اند. پس رویبوس را یک نوشیدنی خوب بدانید، نه دارو.
چه ساعتی رویبوس بخوریم؟
- عصر و شب: بهترین زمان رویبوس همین است؛ جای استکان چای بعد از شام را می‌گیرد و خواب را به هم نمی‌زند.
- کنار غذا: چون تانن کمی دارد، کنار ناهار و شام انتخاب بهتری از چای سیاه پررنگ است.
- صبح: اگر صبح‌ها برای بیدار شدن به کافئین نیاز دارید، رویبوس کارتان را راه نمی‌اندازد؛ آن را برای بعدازظهر نگه دارید.
روزی چند فنجان رویبوس بخوریم؟
برای رویبوس سقف رسمی مشخصی تعیین نشده و بیشتر افراد روزی دو تا چهار فنجان می‌نوشند. در منابع پزشکی چند گزارش موردی نادر از مشکلات کبدی در ارتباط با مصرف زیاد رویبوس ثبت شده است؛ این گزارش‌ها انگشت‌شمارند، اما اگر بیماری کبدی دارید یا داروی خاصی مصرف می‌کنید، پیش از مصرف روزانه با پزشک مشورت کنید.
رویبوس در بارداری و برای بچه‌ها
بسیاری از مادران باردار به دلیل نداشتن کافئین سراغ رویبوس می‌روند. با این حال، در بارداری و شیردهی بهتر است مصرف هر نوع دمنوش در حد متعادل باشد و با پزشک هماهنگ شود.
برای بچه‌ها رویبوس ولرم، کم‌رنگ و با کمی شیر یا عسل، جایگزین خوبی برای چای سیاه است. عسل را برای کودکان زیر یک سال استفاده نکنید.
رویبوس یا چای سیاه؟ مقایسه در یک نگاه
| رویبوس | چای سیاه | |
|---|---|---|
| کافئین | ندارد | دارد (حدود ۴۰ تا ۷۰ میلی‌گرم در هر فنجان) |
| تانن | کم | زیاد |
| دمای آب | ۱۰۰ درجه | ۹۵ تا ۱۰۰ درجه |
| زمان دم کشیدن | ۵ تا ۱۰ دقیقه؛ تلخ نمی‌شود | ۳ تا ۵ دقیقه؛ بیشتر شود گس می‌شود |
| طعم | شیرین، عسلی، ملایم | پررنگ و کمی تلخ |
| با شیر | خیلی خوب | خوب |
| بهترین زمان | عصر و شب | صبح تا بعدازظهر |
چهار دستور رویبوس با مقدار دقیق
رویبوس ساده
۲ تا ۳ گرم رویبوس (یک قاشق چای‌خوری پر) را در ۲۵۰ میلی‌لیتر آب جوش بریزید و ۵ تا ۷ دقیقه دم کنید. اگر طعم پررنگ‌تر می‌خواهید، تا ۱۰ دقیقه صبر کنید.
رویبوس لاته
- ۵ گرم رویبوس را در ۱۰۰ میلی‌لیتر آب جوش ۷ دقیقه دم کنید تا غلیظ شود.
- ۱۵۰ میلی‌لیتر شیر را گرم کنید و اگر کف‌ساز دارید، کف کنید.
- دم‌کرده را صاف کنید، شیر را اضافه کنید و یک قاشق چای‌خوری عسل و یک پنس دارچین رویش بریزید.
رویبوس سرد
- ۱۰ گرم رویبوس را در یک لیتر آب جوش ۱۰ دقیقه دم کنید.
- صاف کنید و بگذارید خنک شود.
- چند برش پرتقال و چند برگ نعناع اضافه کنید و ۳ ساعت در یخچال بگذارید.
- تا دو روز در یخچال قابل نگهداری است.
رویبوس دارچین و هل برای شب‌های سرد
یک قاشق چای‌خوری رویبوس، یک تکه‌ی ۳ سانتی‌متری چوب دارچین و ۲ دانه هل کوبیده را در ۳۰۰ میلی‌لیتر آب جوش ۸ دقیقه دم کنید. بدون قند هم شیرین به نظر می‌رسد.
رویبوس خالص یا طعم‌دار؟
برای شروع، رویبوس خالص بهترین انتخاب است تا طعم اصلی‌اش را بشناسید. ترکیب‌های طعم‌دار تنوع زیادی دارند؛ از شکلاتی و کاراملی تا زنجبیلی و مرکباتی. در دسته‌ی چای رویبوس اصل آفریقای جنوبی تی تایم همین انتخاب خلاصه شده است: رویبوس از گیاه چای نیست و کافئین ندارد؛ طعمی طبیعی شیرین، کمی عسلی و بدون تلخی دارد و برای عصر، شب و کسانی که کافئین را محدود می‌کنند گزینه‌ای محبوب است. برای طعم تازه و مرکباتی هم رویبوس سبز لیمویی پیشنهاد شده است.
رویبوس اصل را چطور بشناسیم؟
- برگ‌ها سوزنی، ریز و یکدست‌اند و ساقه‌ی درشت زیادی بینشان نیست.
- بوی خشک رویبوس شیرین و گرم است، نه بوی کاه یا نا.
- دم‌کرده رنگ قرمز روشن و شفاف دارد، نه قهوه‌ای کدر.
- برند و کشور مبدأ روی بسته مشخص است.
تی تایم نماینده‌ی رسمی برند Tealand امارات در ایران است و رویبوس خالص ارگانیک و ترکیب‌های طعم‌دار آن را عرضه می‌کند.
پرسش‌های رایج
آیا رویبوس لاغر می‌کند؟ شواهد محکمی برای اثر مستقیم رویبوس بر لاغری وجود ندارد. اما اگر آن را بدون شکر، جای نوشابه یا نوشیدنی‌های شیرین بخورید، کالری دریافتی‌تان کم می‌شود.
رویبوس را با شیر بخوریم اشکال دارد؟ نه، رویبوس با شیر یکی از محبوب‌ترین شکل‌های مصرف آن در خود آفریقای جنوبی است.
رویبوس را چطور نگه داریم؟ در ظرف دربسته، دور از نور و رطوبت و بوهای تند. رویبوس خشک اگر درست نگه داشته شود، تا ماه‌ها عطرش را حفظ می‌کند.
می‌شود رویبوس را دوباره دم کرد؟ بله، بار دوم کم‌رنگ‌تر می‌شود ولی هنوز قابل نوشیدن است؛ فقط زمان دم کشیدن را بیشتر کنید.