آشکارساز ادرار در استخر | تشخیص ادرار در استخر چگونه است؟
ادرار در استخر یکی از رایج ترین و در عین حال کم توجه ترین آلودگی های آب استخرهای عمومی و خانگی است. بسیاری از شناگران گمان می کنند ماده ای شیمیایی در آب وجود دارد که هنگام ادرار کردن، اطراف فرد را به رنگ دیگری در می آورد و او را رسوا می کند؛ اما آیا آشکارساز ادرار در استخر وجود دارد؟ خیر، چنین ماده ای که به طور علمی و ایمن در استخرها کاربرد داشته باشد، وجود ندارد. با این حال، راه های معتبری برای تشخیص ادرار در استخر و سنجش میزان آلودگی ناشی از آن وجود دارد. در این مقاله توضیح می دهیم که تشخیص ادرار در آب استخر چگونه انجام می شود، چه نشانه هایی آلودگی را آشکار می کند و برای پاکسازی آب چه اقداماتی لازم است.
آشکارساز ادرار در استخر
باور رایج درباره «رنگ شدن آب استخر هنگام ادرار» بیشتر یک شایعه یا شوخی است. هیچ ماده شیمیایی تأیید شده ای وجود ندارد که در آب استخر با ادرار واکنش نشان دهد و رنگ آن را تغییر دهد. اگر چنین ماده ای در آب ریخته می شد، نه تنها باید بر همه شناگران اثر یکسان می گذاشت، بلکه می توانست پوست و چشم افراد را نیز تحریک کند و تعادل شیمیایی آب را برهم بزند. به همین دلیل، مدیران استخرها از این روش استفاده نمی کنند.
محصولاتی که گاهی با عنوان «آشکارساز ادرار در استخر» به صورت سرگرمی یا شوخی عرضه می شوند، پشتوانه علمی ندارند و نباید برای کنترل بهداشت آب به آن ها تکیه کرد. تشخیص واقعی آلودگی ادراری در استخر از طریق اندازه گیری شاخص های شیمیایی آب و توجه به نشانه های ظاهری انجام می شود.
چرا ادرار در استخر مشکل ساز است؟
ادرار انسان حاوی ترکیباتی مانند اوره و اسید اوریک است. هنگامی که این مواد با کلر موجود در آب استخر تماس پیدا می کنند، ترکیباتی به نام کلرامین ها تولید می شوند. کلرامین ها دو پیامد مهم دارند:
- بخشی از کلر مفید آب مصرف می شود و قدرت ضدعفونی کنندگی آب کاهش می یابد.
- ترکیبات تحریک کننده ای مانند تری کلرامین تولید می شود که روی چشم، پوست و دستگاه تنفسی اثر می گذارد.
نکته ای که اغلب نادیده گرفته می شود این است که بوی تند «کلر» در استخر در واقع بوی خود کلر نیست، بلکه بوی همین کلرامین هاست. بنابراین هرچه این بو شدیدتر باشد، احتمال وجود آلودگی آلی، از جمله ادرار، عرق و چربی بدن، در آب بیشتر است.
میزان ادرار در استخرها چقدر است؟
پژوهشگران دانشگاه آلبرتا در کانادا در سال ۲۰۱۷ برای اندازه گیری میزان ادرار در استخرها از ماده ای به نام «استیل سولفام پتاسیم» استفاده کردند. این ماده یک شیرین کننده مصنوعی است که بدن آن را جذب نمی کند و تقریباً به طور کامل از راه ادرار دفع می شود. چون در آب استخر منبع دیگری ندارد، مقدار آن نشان دهنده سهم ادرار در آب است. نتایج این پژوهش نشان داد که در استخرهای بزرگ، به طور تقریبی ده ها لیتر ادرار وجود داشته است؛ برای مثال حدود ۷۵ لیتر در یک استخر بزرگ و حدود ۳۰ لیتر در استخری کوچک تر. این روش آزمایشگاهی است و برای استفاده روزمره در استخرهای عمومی یا خانگی کاربرد ندارد، اما نشان می دهد که آلودگی ادراری بسیار شایع تر از تصور عموم است.
تشخیص ادرار در استخر
برای تشخیص ادرار در استخر باید به جای پیدا کردن یک ماده رنگ دهنده، به شاخص های قابل اندازه گیری توجه کرد. مهم ترین این روش های تشخیص ادرار در استخر عبارتند از:
۱. اندازه گیری کلر ترکیبی
کلر ترکیبی همان کلر مصرف شده ای است که با مواد نیتروژن دار مانند اوره پیوند خورده و کلرامین ساخته است. این مقدار با کیت های تست آب استخر (مانند کیت DPD) قابل اندازه گیری است؛ به این صورت که ابتدا کلر آزاد و سپس کلر کل سنجیده می شود و تفاوت این دو عدد، کلر ترکیبی را نشان می دهد. مقدار مطلوب کلر ترکیبی معمولاً کمتر از ۰٫۲ میلی گرم در لیتر است و بهتر است از ۰٫۵ میلی گرم در لیتر بیشتر نشود. افزایش این عدد مهم ترین نشانه آلودگی آلی و از جمله ادرار در آب استخر است.
۲. توجه به بوی آب
بوی تند و تحریک کننده در اطراف استخر، به ویژه در استخرهای سرپوشیده، نشانه تجمع کلرامین هاست. بسیاری از مدیران استخر تصور می کنند این بو به معنای کلر زیاد است و کلر بیشتری اضافه می کنند؛ در حالی که در واقع کلر آزاد آب کم است و آلودگی باید برطرف شود.
۳. بررسی علائم در شناگران
سوزش و قرمزی چشم، سرفه، عطسه و خارش پوست پس از شنا، از نشانه های بالا بودن کلرامین ها هستند. اگر چند شناگر همزمان چنین علائمی داشته باشند، باید کیفیت آب استخر بررسی شود.
۴. پایین بودن کلر آزاد با وجود افزودن مداوم کلر
اگر با وجود افزودن منظم کلر، عدد کلر آزاد پایین می ماند، احتمالاً بخش بزرگی از کلر صرف واکنش با آلودگی های آلی می شود.
نشانه های وجود ادرار در آب استخر
| نشانه | دلیل احتمالی | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|
| بوی تند و تحریک کننده اطراف استخر | تجمع کلرامین ها ناشی از ادرار و عرق | اندازه گیری کلر ترکیبی و انجام شوک کلر |
| سوزش و قرمزی چشم شناگران | بالا بودن کلر ترکیبی یا نامناسب بودن pH | تست آب و تنظیم pH بین ۷٫۲ تا ۷٫۸ |
| پایین ماندن کلر آزاد با وجود کلرزنی | مصرف کلر توسط آلودگی های آلی | کلرزنی |
| کدر شدن و کم شفافیت شدن آب | بار آلودگی بالا و ضعف فیلتراسیون | شستشوی معکوس فیلتر و بررسی گردش آب |
روش پاکسازی آب استخر آلوده به ادرار
پس از تشخیص آلودگی، اقدامات زیر به بازگرداندن کیفیت آب کمک می کند:
- تنظیم pH: مقدار pH باید بین ۷٫۲ تا ۷٫۸ باشد، زیرا در خارج از این محدوده، کلر عملکرد مناسبی ندارد.
- شوک کلر: افزودن مقدار بالایی از کلر در یک نوبت (کلرزنی تا نقطه شکست) کلرامین ها را تجزیه می کند. میزان مصرف باید طبق دستور سازنده محصول و حجم استخر محاسبه شود.
- روشن نگه داشتن پمپ و فیلتر: گردش آب باید در طول عملیات شوک ادامه داشته باشد تا مواد حاصل از واکنش از آب خارج شوند.
- تهویه مناسب: در استخرهای سرپوشیده، هوای تازه باعث خروج گازهای تحریک کننده از فضای استخر می شود.
- سنجش مجدد: پس از چند ساعت، کلر آزاد و کلر ترکیبی دوباره اندازه گیری شود و تنها زمانی که کلر آزاد در محدوده مجاز (معمولاً ۱ تا ۳ میلی گرم در لیتر) قرار گرفت، شنا مجاز باشد.
جلوگیری از ادرار در استخر
مؤثرترین راه کاهش آلودگی، رعایت اصول بهداشتی توسط شناگران است. استفاده از سرویس بهداشتی پیش از ورود به آب، دوش گرفتن با آب و صابون پیش از شنا و بردن کودکان به دستشویی در فواصل منظم، سهم بزرگی در کاهش آلودگی دارد. در استخرهای عمومی نیز نصب تابلوهای راهنما و کنترل منظم کیفیت آب، بهداشت مجموعه را بهبود می بخشد. برای کودکان خردسال استفاده از پوشک مخصوص شنا توصیه می شود.
جمع بندی
ادرار در استخر پدیده ای رایج است و با وجود شایعه ها، هیچ آشکارساز ادراری که آب را رنگی کند در استخرها وجود ندارد. تشخیص ادرار در استخر تنها از راه بررسی شاخص های واقعی انجام می شود: اندازه گیری کلر ترکیبی، توجه به بوی تند کلرامین، پایین بودن کلر آزاد و بروز علائم تحریکی در شناگران. برای پاکسازی آب، تنظیم pH، انجام شوک کلر، گردش مناسب آب و تهویه فضا ضروری است و برای پیشگیری، مهم ترین عامل رعایت بهداشت فردی توسط شناگران است. با کنترل منظم آب و رعایت این اصول، می توان استخری سالم، شفاف و بدون بوی ناخوشایند داشت.
