علت شب ادراری کودک ۳ ساله و راه درمان

شب ادراری کودک ۳ ساله یکی از رایج ترین دغدغه هایی است که مادران با آن رو به رو می شوند؛ دغدغه ای که با ملحفه های خیس در نیمه شب، خستگی و این پرسش همراه است که آیا مشکل شب ادراری کودک ۳ ساله درمان می شود؟! حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد کودکان سه ساله هنوز نمی توانند در طول شب ادرارشان را نگه دارند و از نظر پزشکی، خیس کردن رختخواب پیش از ۵ سالگی بیماری محسوب نمی شود.

آیا شب ادراری کودک ۳ ساله طبیعی است؟

بله، شب ادراری کودک ۳ ساله در اکثریت قریب به اتفاق موارد یک مرحله طبیعی از رشد است. کنترل ادرار در طول روز و کنترل آن در طول شب دو مهارت جداگانه هستند. کودکی که روزها کاملاً از پوشک جدا شده است، ممکن است هنوز تا چند سال دیگر در خواب نتواند ادرارش را کنترل کند، زیرا مهارت شبانه به رسیدگی سیستم عصبی و هورمونی بدن وابسته است و با تمرین و آموزش به تنهایی به دست نمی آید.

پزشکان تا پیش از ۵ سالگی عنوان «شب ادراری» را به عنوان یک اختلال برای کودکان به کار نمی برند. بیشتر کودکان بین ۳ تا ۷ سالگی به تدریج شب ها خشک می مانند. شب ادراری در پسرها کمی شایع تر از دخترهاست و در برخی خانواده ها سابقه آن دیده می شود.

بیشتر کودکانی که در سه سالگی شب ها خودشان را خیس می کنند، به طور طبیعی تا حدود ۵ تا ۷ سالگی مشکل شان برطرف می شود. با گذشت هر سال، درصد کودکانی که هنوز شب ها خودشان را خیس می کنند کاهش می یابد. اگر پس از ۵ سالگی خیس شدن رختخواب ادامه یافت، پزشک می تواند روش های مؤثرتری مثل زنگ هشدار رطوبتی یا دارو را بر اساس وضعیت کودک پیشنهاد کند.

علت شب ادراری کودک ۳ ساله

شب ادراری اولیه کودکان به حالتی گفته می شود که کودک از ابتدا هرگز برای مدت طولانی شب ها خشک نمانده است. این نوع در کودکان سه ساله بسیار شایع است و معمولاً با گذشت زمان برطرف می شود.

شب ادراری ثانویه کودکان زمانی رخ می دهد که کودک دست کم شش ماه پیاپی شب ها خشک بوده و ناگهان دوباره شروع به خیس کردن رختخواب می کند. این نوع اغلب به یک عامل مشخص مانند استرس، یبوست یا عفونت ادراری مربوط است و بهتر است بررسی شود.

به طور کلی علت شب ادراری کودک ۳ ساله فقط یک دلیل واحد نمی باشد و چند عامل با هم باعث این مشکل می شوند. شناخته شده ترین علت ها در ادامه آمده اند:

ارتباط مثانه و مغز کودک

وقتی مثانه پر می شود، باید به مغز پیام بدهد و مغز نیز باید کودک را از خواب بیدار کند یا مثانه را در حالت انقباض نکرده نگه دارد. در بسیاری از کودکان سه ساله این مسیر ارتباطی هنوز کامل نشده است. به همین دلیل کودک پیام پر بودن مثانه را در خواب دریافت نمی کند و ادرار می کند، بی آنکه خودش متوجه شود.

ظرفیت کم مثانه

مثانه کودک سه ساله هنوز کوچک است و گنجایش آن برای نگهداری ادرار تمام شب کافی نیست. این وضعیت با رشد بدن به تدریج بهتر می شود.

تولید ادرار بیشتر در طول شب

بدن در حالت طبیعی، هنگام شب با ترشح هورمونی به نام هورمون ضد ادراری (وازوپرسین) میزان تولید ادرار را کم می کند. در برخی کودکان این تنظیم هورمونی هنوز به خوبی شکل نگرفته است و کلیه ها شب ها هم چنان مقدار زیادی ادرار می سازند که از ظرفیت مثانه بیشتر است.

خواب عمیق

برخی کودکان به قدری عمیق می خوابند که حتی با پر شدن مثانه بیدار نمی شوند. مادرانی که می گویند فرزندشان با سروصدا هم از خواب بلند نمی شود، معمولاً همین الگو را توصیف می کنند. این ویژگی بیماری نیست و با بزرگ تر شدن کودک تغییر می کند.

عامل ارثی

اگر پدر یا مادر در کودکی شب ادراری داشته اند، احتمال بروز آن در فرزند به طور محسوسی بیشتر است. این احتمال وقتی هر دو والد سابقه داشته باشند، باز هم بالاتر می رود. پرسیدن از اطرافیان درباره سابقه خانوادگی می تواند به شما آرامش بدهد.

یبوست

یبوست یکی از علت های مهم و نادیده گرفته شده شب ادراری است. روده پر از مدفوع سفت به مثانه فشار می آورد، ظرفیت آن را کم می کند و می تواند انقباض های ناخواسته ایجاد کند. بسیاری از مادران نمی دانند که فرزندشان یبوست دارد، چون کودک ممکن است هر روز مقدار کمی مدفوع داشته باشد. دفع سفت، دردناک یا کمتر از سه بار در هفته از نشانه های آن است.

مصرف نوشیدنی ها در ساعات پایانی روز

مصرف زیاد آب، شیر، آب میوه یا نوشیدنی های حاوی کافئین مانند نوشابه و چای در یکی دو ساعت پیش از خواب، حجم ادرار شبانه را افزایش می دهد و احتمال خیس شدن رختخواب را بالا می برد.

استرس کودک

ورود نوزاد جدید به خانواده، شروع مهدکودک، اسباب کشی، جدایی از مادر یا اختلاف های خانوادگی می تواند باعث بروز یا بازگشت شب ادراری شود. کودک سه ساله هنوز نمی تواند نگرانی هایش را با کلمات بیان کند و اثر آن را گاهی در رفتارهای بدنی نشان می دهد.

علت های پزشکی کمتر شایع

در درصد کمی از کودکان، شب ادراری نشانه یک مشکل جسمی است. عفونت ادراری، دیابت، ناهنجاری های مجاری ادراری و وقفه های تنفسی هنگام خواب (که معمولاً با خروپف شدید همراه است) در این گروه قرار می گیرند. معمولاً این بیماری ها نشانه های دیگری هم دارند که در بخش مراجعه به پزشک توضیح داده شده است.

درمان شب ادراری کودک ۳ ساله

درمان شب ادراری کودک ۳ ساله در بیشتر موارد دارویی نیست. در این سن، پزشکان معمولاً از روش های ساده خانگی و صبر استفاده می کنند. داروهایی مانند دسموپرسین و دستگاه های زنگ هشدار رطوبتی معمولاً برای کودکان بالاتر از ۵ سال و آن هم زیر نظر پزشک به کار می روند و برای کودک سه ساله توصیه نمی شوند. اقدامات زیر در خانه بیشترین کمک را می کنند.

برنامه ریزی نوشیدنی ها

بخش عمده ای از مایعات مورد نیاز کودک را در صبح و بعدازظهر به او بدهید و در یک تا دو ساعت آخر پیش از خواب، مصرف نوشیدنی را کاهش دهید. این کار به معنای تشنه نگه داشتن کودک نیست. اگر کودک تشنه شد، یک جرعه آب کافی است. از دادن نوشابه، چای و نوشیدنی های شیرین در عصر و شب خودداری کنید.

رفتن به دستشویی قبل از خواب

همیشه کودک را قبل از رفتن به رختخواب به دستشویی ببرید تا مثانه اش تا حد ممکن خالی شود. اگر روال شب شما شامل خواندن کتاب یا لالایی است، دستشویی را آخرین مرحله پیش از خاموش کردن چراغ قرار دهید تا به یک عادت ثابت تبدیل شود.

درمان یبوست

اگر کودک دچار یبوست است، آن را جدی بگیرید. میوه هایی مانند آلو، گلابی و انجیر، سبزیجات، نان و غلات کامل و مصرف کافی آب در طول روز کمک می کنند. فعالیت بدنی و تشویق کودک به نشستن منظم روی توالت فرنگی (حتی برای چند دقیقه) پس از وعده های غذایی نیز مؤثر است. اگر یبوست با این اقدامات بهتر نشد، از پزشک کمک بگیرید و بدون تجویز او از ملین استفاده نکنید.

استفاده از پوشک در شب

استفاده از پوشک یا شورت های جاذب شبانه برای کودک سه ساله اشکالی ندارد و مانع یادگیری نمی شود. این کار از خیس شدن ملحفه جلوگیری می کند، خواب کودک و شما را بهتر می کند و فشار روانی را کم می کند. فقط زمانی پوشک را کنار بگذارید که کودک دست کم دو تا سه هفته پیاپی، بیشتر صبح ها با پوشک خشک بیدار شود.

آماده سازی محیط خواب

یک روتختی ضدآب روی تشک بکشید و یک دست لباس خواب و ملحفه یدک را کنار تخت یا در قفسه ای نزدیک نگه دارید تا تعویض در نیمه شب سریع و آرام انجام شود. مسیر تخت تا دستشویی را با یک چراغ خواب روشن کنید. اگر دستشویی دور است، گذاشتن یک لگن کودک کنار تخت می تواند کمک کند.

تشویق به جای سرزنش

کودک سه ساله کنترلی بر خیس شدن در خواب ندارد، بنابراین تشویق برای خشک ماندن منطقی نیست و می تواند او را ناامید کند. بهتر است برای کارهایی که در اختیار خودش است، مثل رفتن به دستشویی پیش از خواب یا کمک در جمع کردن لباس های خیس، او را تحسین کنید. وقتی شب خیس شد، با آرامش بگویید اشکالی ندارد و رختخواب را عوض کنید.

کلام پایانی…

شب ادراری کودک ۳ ساله در اغلب موارد بخشی از روند طبیعی رشد است و نه نشانه بیماری و نه نتیجه اشتباه مادر. علت اصلی آن معمولاً دیر رسیدن ارتباط مثانه و مغز، ظرفیت کم مثانه، تولید ادرار زیاد در شب و خواب عمیق است و گاهی یبوست، استرس یا عفونت ادراری نیز نقش دارند. درمان در این سن بیشتر بر اقدامات ساده و صبورانه متکی است و نیازی به دارو ندارد.

• نوشیدنی ها را در ساعات پایانی شب محدود کنید و پیش از خواب کودک را به دستشویی ببرید.
• یبوست را شناسایی و درمان کنید.
• از پوشک یا شورت جاذب شبانه استفاده کنید و محیط خواب را برای تعویض سریع آماده نگه دارید.
• هرگز کودک را سرزنش نکنید و او را با تحسین و آرامش حمایت کنید.
• در صورت شروع ناگهانی پس از دست کم شش ماه خشک بودن، یا وجود سوزش، تشنگی زیاد، ورم یا خروپف شدید، به پزشک مراجعه کنید.